MUHAMMED ŞAMİL GENÇOSMANOĞLU

GULCA KATLİAMI ( 5 ŞUBAT 1997 )

• admin
• 05 Şubat 2026
• Yazar
• 302 Görüntüleme

GULCA KATLİAMI ( 5 ŞUBAT 1997 )

“Doğu Türkistan’ın Unutulan Yarası”

Müslüman kardeşlerimiz olan Doğu Türkistanlılar, 5 Şubat 1997 yılında Çin Halk Cumhuriyeti tarafından katliama maruz bırakıldı. Bugün katliamın 29. Yılı. Bu yazdıklarım internet sitelerinden ya da kitaplardan aldığım bilgiler değil; bizzat o katliamı yaşamış bir kardeşimizin anlattıklarından hareketle kaleme alınmıştır. Tanıklığına başvurduğum kişi, Doğu Türkistanlı Seyfettin İzdaş kardeşimizdir. Kendisi de 5 Şubat’taki gösterilere bizzat katılmıştır.

Bugün üzerinde durmamız gereken soru şudur: Gulca Olayları neden, benzer nitelikteki diğer katliamlar kadar kolektif hafızada yer edinmemiştir? Bu soru, yalnızca Doğu Türkistan’la ilgili değildir; aynı zamanda bizim nasıl hatırladığımız, neyi önemseyip neyi sessizliğe terk ettiğimizle ilgilidir.

Zira biz, katliamları bütünüyle unutmayı bilmeyiz; seçerek hatırlarız. Azerbaycan’da Hocalı anıldığında hüzünleniriz. Filistin’de Sabra ve Şatilla gündeme geldiğinde yas tutarız. Bosna Hersek’te Srebrenitsa, vicdanımızda yer etmiş bir yara olarak taşınır. Elbette bunlar bizim acımı, acı yarıştıracak değiliz. Bunların her biri yerindedir, insani ve ahlakidir. Ancak tam da burada sorulması gereken bir soru vardır: Bu seçicilik nereden gelmektedir?

5 Şubat geldiğinde neden susuyoruz?

Gulca neden anılmıyor?

Doğu Türkistan neden ümmetin gündeminde yer bulmuyor?

Bu sorular, bir ilgisizlik meselesinden ziyade, zihinsel bir haritalandırma sorununa işaret eder. Ümmet dediğimiz tasavvur, eğer bazı coğrafyaları merkeze alıp bazılarını sürekli çevrede bırakıyorsa, burada ortak bir hafızadan değil; parçalı bir idrakten söz ediyoruz demektir. Doğu Türkistan’ın “uzak” kabul edilmesi, coğrafi bir mesafe değil; anlamsal bir uzaklıktır. Uzak olan, kilometrelerle değil; hatırlanmamakla belirlenir

5 Şubat 1997 tarihinde Doğu Türkistan’ın Gulca şehrinde meydana gelen olaylar, Çin Halk Cumhuriyeti’nin Uygur Türklerine yönelik uzun süredir devam eden asimilasyon, baskı ve güvenlik merkezli politikalarının en görünür tezahürlerinden biridir.

Gulca, Doğu Türkistan’ın İli (Ili Kazak Özerk İli) bölgesinin merkezidir. Tarih boyunca Uygur Türklerinin kültürel, dini ve toplumsal hafızasının güçlü olduğu şehirlerden biridir. Aynı zamanda Kazak, Kırgız ve Hui Müslümanların da yaşadığı, İslami hayatın canlı olduğu bir merkezdir. Bu yüzden Çin yönetimi için Gulca sadece bir şehir değil, kontrol edilmesi gereken bir kimlik odağıdır.

Seyfettin kardeşimizin anlattığına göre, 1990’lardan itibaren Çin devleti Doğu Türkistan’da:

•             Dini faaliyetleri yasaklamaya başladı.

•             Camilere yaş sınırı getirdi.

•             Kur’an kurslarını kapattı.

•             Başörtüsü, sakal ve dini eğitimi hedef aldı.

•             “Aşırılıkla mücadele” adı altında İslami hayata müdahale etti.

5 Şubat Günü Neler Yaşandı?

Doğu Türkistan’ın yetiştirmiş olduğu onurlu gençlerden biri olan Abdulhalil Mecit, gençler arasında sevilen, sayılan ve değer verilen bir yiğittir. Onun organizesindeki gençler aslında o gün bir ayaklanma düşünmüyorlardı. 90’lı yıllarda başlayan uyanış hareketi henüz istenilen seviyeye gelmemişti. Evet, gündemlerinde bir isyan ve özgürlük mücadelesi vardı; lakin henüz zamanı değildi. Çünkü bu yolun sonunda bağımsız Doğu Türkistan hayali vardı. Ama kader başka bir şekilde tecelli etti.

Kadir Gecesi’ne denk gelen günlerde, bir grup kadının dini vecibelerini yerine getirirken gözaltına alınması, zaten gergin olan ortamı patlama noktasına getirdi.

4 Şubat’ta hareketlenme başladı. 5 Şubat sabahına gelindiğinde, Seyfettin kardeşimizin anlattığına göre o gece gusül abdestlerini alıp yanlarında kefenleriyle binlerce Uygur genci; ellerinde hiçbir silah olmadan, sadece gözaltına alınanların serbest bırakılması ve dini özgürlük talebiyle Gulca sokaklarında yürüyüşe geçti. Çin güvenlik güçleri protestocuları dağıtmak için önce dondurucu soğukta (hava sıcaklığının -30, -35 °C civarında olduğu belirtilir) üzerlerine tazyikli soğuk su sıktı. Birçok kişi oracıkta donma tehlikesi geçirdi. Suyla dağıtılamayan kalabalığın üzerine gerçek mermilerle ateş açıldı. Görgü tanıkları ve insan hakları örgütleri, o gün onlarca kişinin doğrudan vurularak öldürüldüğünü bildirmektedir. Seyfettin kardeşimiz de olayların bizzat içinde olmuş, hadiseleri birebir yaşamıştır.

O gün 100 bin Çin askeri bölgeyi kuşatmış; 2-3 bin kişinin şehit olduğu söyleniyor. İlk etapta 20 bin, sonrasında ise 100 bin Uygur Müslüman tutuklanıyor.

Olay günü yaşananlar buz dağının sadece görünen kısmıydı. Asıl dehşet, protestoları takip eden günlerde yaşandı: Şehirde sıkıyönetim ilan edildi ve binlerce Uygur genci evlerinden toplanarak stadyumlara dolduruldu. Uluslararası Af Örgütü gibi kuruluşların raporlarına göre tutuklananlara ağır işkenceler yapıldı. Dondurucu soğukta açık havada bekletilen gençlerin birçoğunun el ve ayakları kangren oldu.

Olayların ardından kurulan göstermelik mahkemelerde yüzlerce kişi ağır hapis cezalarına çarptırıldı, onlarca kişi ise halka açık alanlarda idam edildi. Katliam sadece sokakta kalmadı; günlerce ev ev arama yapıldı. Gençler özellikle hedef alındı; kadınlar ve yaşlılar dahi gözaltına alındı. İşkence ve kayıplar yaşandı. Birçok kişi hapishanelerde kayboldu, ailesine hiç teslim edilmedi ve akıbeti hâlâ bilinmiyor.

 “Unutulan soykırım tekrarlanır.”

Aliya İzzetbegoviç bu cümleyi Srebrenitsa’nın ardından kurdu. Bu ifade bir slogan değil, insanlık hâline dair bir teşhistir. Zulmü mümkün kılan sadece zalimin gücü değil; mazlumun hatıradan düşmesidir.

Burada mesele, bilgimizin olmaması değildir; bilginin ahlâkî bir karşılığa dönüşmemesidir. Gulca’yı biliyoruz ama hatırlamıyoruz. Hatırlamadığımız için de gündeme getirmiyoruz. Gündeme getirmediğimiz için ise zamanla meşrulaşan bir sessizlik oluşuyor. Bu sessizlik, yalnızca geçmişi değil; bugünü de belirliyor.

Bugün Doğu Türkistan’da toplama kamplarının varlığı, zorla asimilasyon politikaları, dilin ve inancın sistematik biçimde tasfiye edilmesi, bu uzun sessizliğin sonucudur. Zulüm, unutulduğunda yalnızca devam etmez; kurumsallaşır. Hatırlanmayan her ihlal, bir sonrakinin zeminini hazırlar.

Bu yüzden Gulca, sadece 1997’ye ait bir hadise değildir. Gulca, ümmetin hafızasında açılmış bir boşluğun adıdır. Ve bu boşluk büyüdükçe, Doğu Türkistan daha da yalnızlaşmaktadır. Aliya İzzetbegoviç’in “unutulan soykırım tekrarlanır” uyarısı, tam da bu noktada yeniden anlam kazanır. Çünkü burada tekrarlanan şey yalnızca şiddet değil; sessizliğin kendisidir.

Öyleyse yapılması gereken, yalnızca bir katliamı anmak değildir. Asıl mesele, zihinsel haritamızı yeniden kurmak, uzak saydıklarımızı merkeze almak ve hatırlamayı ahlâkî bir sorumluluk hâline getirmektir. Zira bazı acılar, geçip gitmeyi değil; emanet edilmeyi talep eder

Burada göstermektedir ki Gulca Olayları’nın unutuluşu, tesadüfî bir ilgisizlik değil; ümmetin zihinsel haritasında oluşmuş derin bir kırılmanın sonucudur. Bazı acılar merkezde tutulurken, bazıları sürekli çevreye itilmekte; coğrafi değil, anlamsal mesafeler üretilmektedir. Doğu Türkistan bu nedenle “uzak”tır. Uzak olduğu için sesi duyulmaz; sesi duyulmadığı için de yalnız bırakılır. Bu yalnızlık ise zulmün en güçlü müttefiklerinden biridir.

Tanıklıklara dayanan anlatımlar, Gulca’da yaşananların münferit bir güvenlik olayı değil; sistematik bir bastırma ve sindirme politikasının parçası olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Ancak bu gerçekliğin, İslam dünyasında güçlü bir karşılık bulamaması, bilginin varlığı ile ahlâkî sorumluluk arasındaki kopukluğu gözler önüne sermektedir. Bilmek yetmemekte; bilginin vicdana, vicdanın ise tutuma dönüşmesi gerekmektedir.

Bugün Doğu Türkistan’da devam eden toplama kampları, kültürel ve dini tasfiye politikaları, geçmişteki sessizliğin kurumsallaşmış hâlidir. Hatırlanmayan her katliam, yalnızca geçmişe ait bir yara olarak kalmaz; gelecekteki zulümlerin de önünü açar. Bu nedenle Gulca, geçmişte kalmış bir trajedi değil; bugün yaşananların tarihsel eşiğidir.

Aliya İzzetbegoviç’in “unutulan soykırım tekrarlanır” uyarısı, bu bağlamda bir hatırlatma değil; bir muhasebe çağrısıdır. Burada tekrar eden yalnızca şiddet değildir; sessizliktir, kayıtsızlıktır ve ahlâkî erozyondur. Dolayısıyla yapılması gereken, yıldönümlerinde anma ritüelleriyle yetinmek değil; hafızayı yeniden inşa etmektir.

Sonuç olarak Gulca Katliamı, ümmetin hafızasına bırakılmış bir emanettir. Bu emanetin yükü, yalnızca Doğu Türkistanlıların değil; adalet, vicdan ve insanlık iddiası taşıyan herkesin omuzlarındadır. Hatırlamak, burada bir tercih değil; ahlâkî bir zorunluluktur